Tunel na Zakopiance – lokalizacja, parametry, bezpieczeństwo

Tunel na Zakopiance, czyli Tunel im. Marii i Lecha Kaczyńskich, przebiega pod Luboniem Małym we wsi Naprawa, w ciągu drogi ekspresowej S7 łączącej Lubień z Rabką-Zdrój. Jego długość wynosi 2058 metrów, a w momencie otwarcia 12 listopada 2022 roku był najdłuższym pozamiejskim tunelem drogowym w Polsce. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowe informacje o jego budowie, parametrach technicznych i systemach bezpieczeństwa.

Gdzie dokładnie znajduje się tunel na Zakopiance?

Obiekt zlokalizowany jest na terenie gminy wiejskiej Jordanów, w pobliżu miejscowości Naprawa w województwie małopolskim. Jego współrzędne geograficzne to 49°39′33″N 19°53′52″E. Przejazd pod masywem Lubonia Małego łączy węzeł Lubień od północy z węzłem Skomielna Biała od południa, stanowiąc centralny fragment nowoczesnej trasy S7 o długości 15,8 km.

Inwestycja objęła swoim zasięgiem również nietypowe zadanie. Kilkadziesiąt metrów na zachód od dzisiejszego portalu północnego stał zabytkowy dom pisarza Jalu Kurka. Zimą na przełomie 2021 i 2022 roku budynek rozebrano, a po renowacji elementów drewnianych odtworzono go 4 km na południowy zachód od pierwotnej lokalizacji, na działce w Naprawie przy boisku i pływalni.

Jakie są parametry techniczne dwunawowej konstrukcji?

Przeprawę tworzą dwie niezależne komory (nitki) o długości 2058 m każda. W każdej z nich znajdują się po dwa pasy ruchu o szerokości 3,5 m oraz pas awaryjny o szerokości 3 m, co w przyszłości może umożliwić wytyczenie trzeciego pasa. Całkowita szerokość użytkowa jednej nitki to 14,9 m, a wysokość w świetle konstrukcji sięga 4,7 m.

Spadek podłużny tunelu wynosi 0,5% w kierunku od Krakowa do Nowego Targu. Wzdłuż ścian wytyczono drogi ewakuacyjne o szerokości 1,2 m, a przejazd awaryjny dla służb ma 3,5 m szerokości.

W jaki sposób drążono tunel pod Luboniem Małym?

Umowę na realizację podpisano 29 czerwca 2016 roku, a drążenie rozpoczęło się 6 marca 2017 roku od prawego portalu północnego. Prace prowadzono w systemie ciągłym, 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu, co wymagało nieustannego monitorowania naprężeń i odkształceń w górotworze. Na bieżąco wykonywano obudowę wstępną, spryskując ściany i przodki betonem, by zapobiegać osypywaniu się skały.

Już na wstępnym etapie zastosowano włoską metodę kontrolowanej deformacji ADECO-RS, opracowaną w latach 80. XX wieku. Jej istotą jest kontrolowanie reakcji górotworu podczas drążenia, a nie walka z nią. Postęp robót nie był jednak pozbawiony przeszkód – największym wyzwaniem okazało się wielkie osuwisko przy lewym portalu od strony południowej.

Uaktywnienie się mas ziemnych wymusiło czasowe wstrzymanie rozpoczęcia drążenia lewej nitki z tej strony. Konieczne było gruntowne przeprojektowanie obiektów inżynieryjnych oraz zabezpieczenie strefy osuwiska betonowymi palami. Prace te zakończono w czerwcu 2019 roku. Następnie do dalszego drążenia wykorzystano metodę podstropową, realizując roboty bezpośrednio pod budynkiem wentylatorni zlokalizowanym przy wylocie lewego tunelu.

Ostatecznie drążenie prawej nitki zakończono 23 października 2019 roku, a lewej 27 kwietnia 2020 roku. W listopadzie 2021 roku GDDKiA nałożyła na wykonawcę odcinka tunelowego, firmę Astaldi, karę w wysokości 2,85 mln zł za nieterminowe płatności dla podwykonawców, gdy opóźnienie prac szacowano na trzy miesiące.

Koszty budowy i finansowanie inwestycji

Sam obiekt tunelowy kosztował 968,8 mln zł. Jest on jednak częścią znacznie większego projektu – całej drogi ekspresowej S7 na odcinku Lubień–Rabka-Zdrój. Łączny koszt tego 15,8-kilometrowego fragmentu zamknął się kwotą 2 547 601 820,15 zł, z czego 1 299 635 604,11 zł pochodziło z dofinansowania Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

Dla porównania kosztów i parametrów całej trasy, warto zestawić poszczególne dane w tabeli:

Jak tunel wpływa na czas podróży na Podhale?

Przed rozpoczęciem budowy w 2016 roku pokonanie starej DK7 pomiędzy Lubniem a Rabką-Zdrój ze średnią prędkością około 42 km/h zajmowało około 15 minut – niejednokrotnie dłużej przy wzmożonym ruchu. Po oddaniu całego odcinka S7 do użytku czas przejazdu skrócił się blisko o połowę. Sam tunel można przejechać w niespełna dwie minuty, utrzymując dozwoloną tam prędkość.

Od listopada 2022 roku tunelem przejechało już znacznie ponad 20 milionów pojazdów, a rekordowe dobowe natężenie – ponad 42 tysiące aut – odnotowano 1 maja podczas ubiegłorocznego długiego weekendu.

Kierowcy zyskali do dyspozycji około 32 km ciągłej drogi ekspresowej pomiędzy Myślenicami a Rabką-Zdrój. Wyjątkiem pod względem ograniczeń na tym odcinku pozostaje jedynie okolica wiaduktu w Lubniu, gdzie ze względu na geometrię zakrętu utrzymano redukcję prędkości.

Systemy bezpieczeństwa i zasady ruchu

Na całej długości obiektu funkcjonuje odcinkowy pomiar prędkości z limitem 100 km/h. W tunelu nie ma zakazu wjazdu dla pojazdów przewożących materiały niebezpieczne, gdyż nadano mu kategorię A. Całodobowy nadzór nad bezpieczeństwem sprawują dyspozytorzy pracujący w Centrum Zarządzania Tunelem zlokalizowanym na węźle Skomielna Biała.

Podstawowe wyposażenie wpływające na bezpieczeństwo kierowców obejmuje:

• 11 nisz ewakuacyjnych rozmieszczonych co około 172,5 metra,
• przejezdną niszę centralną dla służb ratowniczych,
• nisze alarmowe i hydrantowe po zewnętrznej stronie komór co około 86 metrów,
• zatokę postoju awaryjnego w środkowej części obiektu.

W przypadku pożaru w jednej z nitek, podróżni ewakuowani są do sąsiedniej, nieobjętej pożarem komory i opuszczają tunel przez portal. Nisze alarmowo-sygnalizacyjne, ze względu na hałas utrudniający rozmowy, oddzielono od jezdni przeszklonymi, niepalnymi elementami. Inwestycję uzupełniają dwa budynki techniczne, dwa budynki dyspozytorni oraz wspomniane Centrum Zarządzania Tunelem.

Podczas nocnych prac serwisowych drogowcy kontrolują m.in. działanie systemów oświetlenia, zasilania, sterowania ruchem, wentylacji, klimatyzacji, czujników bezpieczeństwa, nagłośnienia i łączności.

Kiedy tunel na Zakopiance jest zamykany?

Ze względu na konieczność przeprowadzania cyklicznych przeglądów systemów bezpieczeństwa, obiekt bywa czasowo wyłączany z ruchu – głównie w porze nocnej. Przykładowo, w nocy z 8 na 9 czerwca 2026 roku od godziny 22:00 do 6:00 zamknięta zostanie nitka w kierunku Nowego Targu, a między 01:00 a 01:30 ruch wstrzymany będzie całkowicie w obu kierunkach. Z kolei kolejnej nocy, z 9 na 10 czerwca, od 22:00 do 6:00 nieprzejezdna będzie nitka prowadząca do Krakowa, z analogicznym półgodzinnym całkowitym wstrzymaniem ruchu.

Na czas utrudnień dla kierowców przygotowano stałe trasy objazdowe:

• w stronę Nowego Targu: z węzła Lubień drogą wojewódzką nr 968 do Mszany Dolnej, następnie drogą krajową nr 28 do węzła Skomielna Biała,
• w stronę Krakowa: z węzła Skomielna Biała drogą krajową nr 28 i dalej drogą wojewódzką nr 968 do węzła Lubień.

Patroni tunelu i sąsiedniej estakady

Decyzją Rady Gminy Jordanów, na której terenie znajduje się przeprawa, nadano jej oficjalną nazwę – Tunel im. Marii i Lecha Kaczyńskich. Z kolei blisko kilometrowa estakada łącząca tunel ze Zbójecką Górą, wznosząca się w najwyższym punkcie 50 metrów nad terenem, decyzją Rady Gminy Lubień otrzymała imię gen. Stanisława Maczka. Oba obiekty tworzą dziś rozpoznawalny duet inżynieryjny na mapie polskiej sieci dróg szybkiego ruchu.